Тарихимизда кимё

// 26.03.2026 Босма кўриниш Юклаб олиш: pdf (4.2 MB)

Абу Али ибн Сино кимё фанига тажрибавий асос солган алломалардандир. У моддаларнинг трансмутациясига (бир моддани бошқасига айлантиришга) шубҳа билан қараган, кимёвий моддаларни тозалаш усулларини ривожлантирган ва тиббиётда кимёвий моддалардан кенг фойдаланган. 

Шунингдек, у минераллар таснифи ва металларни ўзгартиришнинг мумкин эмаслигини илмий далиллаган. 

Ибн Синонинг кимё фанига қўшган асосий ҳиссалари:

•Алхимияга танқидий муносабат: Ибн Сино оддий металларни (қўрғошин, мис) олтинга айлантириш мумкинлиги ҳақидаги алхимикларнинг даъволарини илмий жиҳатдан асоссиз деб топган. У металларнинг табиати бир-биридан фарқ қилишини ва уларни сунъий йўл билан ўзгартириб бўлмаслигини таъкидлаган.

•Кимёвий жараёнлар: У кимёвий бирикмалар ҳосил бўлиши, моддаларнинг эриши, аралашиши, қаттиқлашиши ва ранг ўзгариши каби жараёнларни кузатган ва таърифлаб берган.

•Кимёвий моддалар тозалаш: Ибн Сино тозалаш усулларини (дистилляция, сублимация) такомиллаштирган. У тиббиётда қўлланиладиган доривор моддаларни (кислоталар, ишқорлар, тузлар) тозалаш ва тайёрлаш усулларини ишлаб чиққан.

•Минераллар таснифи: У тоғ-кон жинслари ва минералларни илмий асосда таснифлаган, уларни тўрт гуруҳга: тошлар, олтингугуртли бирикмалар, металлар ва тузларга бўлган.

•Доришунослик кимёси: Ибн Сино "Тиб қонунлари" асарида кимёвий моддаларнинг шифобахш хусусиятларини батафсил баён этган. У минералларни тиббиётда қўллашнинг ўзига хос йўлларини кўрсатган. 

Унинг кимёвий қарашлари замонавий кимёнинг илмий асослари шаклланишига сезиларли таъсир кўрсатган.
 


Сўнгги янгилаш санаси: 26.03.2026