“Кимё саноати ёш мутахассислари” форуми доирасида ўтказилаётган “Энг яхши инновацион ғоя” танлови иштирокчиларнинг билим, тажриба ва ижодий ёндашувини намоён этаётган муҳим платформалардан бири.

Танловдан кўзланган мақсад — саноатда янги ва рақобатбардош маҳсулотлар яратиш, ишлаб чиқариш жараёнларига замонавий ҳамда тежамкор технологияларни татбиқ этиш, шунингдек, табиий ресурслардан самарали фойдаланишга қаратилган истиқболли лойиҳаларни рағбатлантиришдир.

Бугун иштирокчилар 15 та жамоага бўлиниб, ўз ғояларини такомиллаштириб, уларни амалий ечимларга айлантириш устида иш олиб бормоқда. Ҳар бир лойиҳа янгича қараш, таҳлил ва инновасион ёндашувни талаб қилади.

Жараёнларидан фотолавҳалар
 

“Чирчиқ” кимё-индустриал технопаркида Қашқадарё, Навоий, Сирдарё, Сурхондарё, Жиззах, Самарқанд, Бухоро ва Хоразм вилоятлари, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикасидан ташриф буюрган делегациялар ва тадбиркорлар иштирокида учрашув ташкил этилди.

Тадбир доирасида “Ўзкимёсаноат” АЖ бошқаруви раиси соҳадаги инвестисия имкониятлари, саноат кооперациясини кенгайтириш ва янги ишлаб чиқариш лойиҳаларини амалга ошириш масалалари юзасидан тадбиркорлар билан фикр алмашди. Суҳбат чоғида ҳудудларда замонавий саноат майдонларини ривожлантириш, ишлаб чиқариш занжирларини шакллантириш ҳамда бизнес ташаббусларини қўллаб-қувватлашнинг устувор йўналишлари муҳокама қилинди.

Шундан сўнг меҳмонлар технопаркда яратилган шарт-шароитлар, муҳандислик-коммуникация тармоқлари ҳамда резидент корхоналарнинг фаолияти билан танишдилар.

Учрашув иштирокчилари “Чирчиқ” технопарки тажрибаси ҳудудларда юқори қўшимча қийматли саноат лойиҳаларини ривожлантириш учун муҳим намуна бўлиб хизмат қилишини таъкидладилар.

Қашқадарё, Навоий, Сирдарё, Сурхондарё, Жиззах, Самарқанд, Бухоро ва Хоразм вилоятлари ҳокимлари, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси Раиси бошчилигидаги делегациялар "Чирчиқ" кимё-индустриал технопаркига ташриф буюрди.

Меҳмонлар технопарк резидент-корхоналарининг ишлаб чиқариш жараёнлари, саноат ишлаб чиқаришига замонавий технологиялар ва рақамли ечимларни жорий этиш бўйича илғор тажрибалари, шунингдек, асосий саноат инфратузилмаси обектлари билан танишдилар.

Делегациялар аъзолари "Чирчиқ" технопаркида қўлланилаётган бошқарув механизмлари самарадорлигини юқори баҳоладилар. Мазкур тажрибанинг Ўзбекистон ҳудудларида шунга ўхшаш саноат майдонларини барпо этиш ва ривожлантиришдаги аҳамиятига алоҳида эътибор қаратилди.

Мазкур нуфузли анжуманда мамлакатимизнинг турли ҳудудлари ҳамда 12 та хорижий давлатдан 100 га яқин тилшунос олимлар ва мутахассислар иштирок этди.

Конференция давомида давлат тилининг жамият ҳаётидаги ўрнини мустаҳкамлаш, унинг софлигини сақлаш, бойитиш, аҳолининг нутқ маданиятини юксалтириш ҳамда давлат тилида иш юритиш самарадорлигини ошириш борасида амалга оширилаётган ишлар муҳокама қилинди.

Тадбирда «Ўзкимёсаноат» АЖ ва унинг тизим ташкилотларида давлат тили имкониятларидан тўлиқ ва тўғри фойдаланиш, расмий ҳужжатлар юритилишини такомиллаштириш, давлат тили маданиятини юксалтириш йўналишида олиб борилаётган ишлар алоҳида эътироф этилди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг тадбиркорлар билан ўтказиладиган VI очиқ мулоқоти доирасида “Ўзкимёсаноат” АЖ раҳбариятининг жойларда бизнес вакиллари билан бевосита учрашувлари давом этмоқда. Ана шундай тадбирлардан бири Жиззах вилоятида кимё саноати соҳасида фаолият юритаётган корхона раҳбарлари иштирокида бўлиб ўтди.

Мулоқот чоғида ишлаб чиқариш жараёнларида учраётган муаммолар, соҳани янада ривожлантиришга қаратилган таклифлар ҳамда тадбиркорларни қизиқтираётган масалалар муҳокама қилинди. Билдирилган мурожаатлар атрофлича ўрганилиб, уларни ҳал этиш бўйича тегишли чора-тадбирлар белгилаб олинди.

Шунингдек, янги инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш, ишлаб чиқариш қувватларини кенгайтириш ва тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш масалалари юзасидан фикр алмашилди.

Бу каби учрашувлар давлат органлари ва бизнес ҳамжамияти ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш, соҳадаги долзарб масалаларга ечим топиш ҳамда тадбиркорлар учун янада қулай шарт-шароитлар яратишга хизмат қилмоқда.

DIPS технологияси реактив экструзия усулига асосланган бўлиб, у эритувчиларсиз амалга ошириладиган узлуксиз саноат жараёни ҳисобланади. Бунда экструдер бир вақтнинг ўзида кимёвий реактор вазифасини ҳам бажаради. Аралаш қадоқларни қайта ишлаш жараёнида полиэтилентерефталат (ПЭТ) арзон ва кенг тарқалган реагент бўлган глицерин билан реакцияга киришиб, кичик молекулаларгача парчаланади. Натижада ПЭТни полипропилендан (ПП) осон ажратиб олиш мумкин бўлади.

Жараён атмосфера босимида ва эритувчиларсиз кечиши сабабли анъанавий кимёвий қайта ишлаш усулларига нисбатан хавфсизроқ ҳамда иқтисодий жиҳатдан самаралироқ бўлиши мумкин.

Лаборатория синовлари давомида қайта тикланган полипропиленнинг механик хусусиятлари деярли бирламчи пластик даражасида сақланиб қолган. Унинг чўзилишга чидамлилик кўрсаткичи дастлабки даражанинг 90 фоизигача етган. Тадқиқотчиларнинг фикрича, DIPS ёндашувини бошқа турдаги аралаш пластик материалларга ҳам қўллаш ва уни саноатда кенг тарқалган экструзион ускуналар ёрдамида йирик миқёсда жорий этиш мумкин.

Президент Шавкат Мирзиёев раислигида 2 июнь куни кимё саноатини жадал ривожлантириш ва ҳудудларда инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш бўйича вазифалар юзасидан видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтди.

Иқтисодиётимиз жадал ривожланиб, сўнгги йилларда саноат тармоқларида 3 минг турдаги янги маҳсулотлар ишлаб чиқариш йўлга қўйилгани таъкидланди.

Бундан 9-10 йил аввал мамлакатимизда кимё маҳсулотларининг асосий қисмини минерал ўғитлар ташкил қилган. Кейинги йилларда соҳага 8 миллиард 300 миллион доллар инвестиция киритилиб, 87 та йирик қувват ишга туширилди.

ПВХ, “яшил” водород, кўпикли полипропилен, БОПП плёнка каби 60 дан зиёд турдаги юқори қўшилган қийматли янги маҳсулотлар ишлаб чиқариш ўзлаштирилди. Бу орқали иқтисодиёт тармоқларида минглаб янги турдаги маҳсулотларни ишлаб чиқариш учун зарур хомашё базаси яратилди.

Натижада соҳада экспорт 3 карра ўсди, ишчилар сони 50 минг нафардан ошди.

Шу билан бирга, тармоқда ҳали ишга солинмаган имкониятлар кўплиги кўрсатиб ўтилди. Сўнгги тўққиз йилда республика саноати ўртача 6,3 фоизга ўсган бўлса, кимё саноатида бу кўрсаткич 3 фоизга ҳам етмаган. Кимё маҳсулотлари импорти 4 баробар ошиб, йилига 4,5 миллиард долларга етган.

“Ўзкимёсаноат” акциядорлик жамияти асосан ўз тизимидаги йирик корхоналар билан чекланиб қолаётгани, соҳадаги 5 мингдан ортиқ корхона билан тизимли ишлаш, уларнинг муаммо ва таклифларини эшитиш сустлиги кўрсатиб ўтилди.

Йиғилишда маҳсулотлар таркибини ўзгартириш, қўшилган қийматни ошириш ва энергия сарфини камайтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.

Мамлакатимизда йилига 1,5 миллион тонна аммиакли селитра ишлаб чиқарилиб, бунга 1 миллиард 70 миллион куб метр газ сарфланмоқда. Шу билан бирга, илғор давлатлар селитра истеъмолини камайтириб, қишлоқ хўжалигида карбамид ва сувда эрувчан ўғитлар, тоғ-кон саноатида эса ғоваксимон селитрадан фойдаланишга ўтмоқда.

Аммиакли селитра билан таннархи бир хил бўлган ғоваксимон селитрада қўшилган қиймат 2 баробар юқори. Мутасаддилар ва кимё корхоналари раҳбарлари бундай лойиҳаларни кўпайтириш ҳақида жиддий ўйлаши кераклиги қайд этилди.

Шунингдек, “Навоийазот”да ишлаб чиқарилаётган 1 тонна циан тузининг нархи 3 минг 700 доллар бўлса, ундан елим ишлаб чиқарилганда қиймати 8 минг долларгача ошиши мумкинлиги кўрсатиб ўтилди. Масъулларга “Навоийазот” ёнидаги кластерда 1 миллиард долларлик 10 та кам тоннали кимё лойиҳасини бошлаш топширилди.

Геологияда мавжуд захираларни тўлиқ ишга солиш орқали ҳам қўшилган қийматни бир неча баробар ошириш мумкинлиги таъкидланди.

Қорақалпоғистон, Сурхондарё, Қашқадарё ва Навоийда 550 миллион тонна натрий ва калий, 20 миллион тонна бентонит захиралари бор. Ушбу хомашё чуқур қайта ишланиб, каустик сода ишлаб чиқарилса, қўшилган қиймат 3 баробар ошади.

Жиззахда 1,5 миллион тонна, Қорақалпоғистонда 500 минг тонна серпентинит захираси аниқланган. Унга сульфат кислотаси билан ишлов берилса, тоннаси 5 минг долларгача бўлган магний оксиди олиш мумкин. Серпентинит янада чуқур қайта ишланса, никель, хром ва кобальт олиш имконияти пайдо бўлади. Бу эса электротехника саноати учун муҳим хомашё ҳисобланади.

Мутасаддиларга фосфорит, галит, мирабилит, серпентинит каби кимё саноати учун зарур хомашё захираларини 2 баробар ошириш бўйича уч йиллик дастур ишлаб чиқиб, амалий ишларни бошлаш топширилди. Серпентинит хомашёсини қайта ишлаш бўйича камида 200 миллион долларлик лойиҳаларни йўлга қўйиш вазифаси қўйилди.

Мамлакатимизга йилига 300 миллион долларлик маиший кимё маҳсулотлари импорт қилинмоқда. Минтақада эса бундай маҳсулотлар учун 2 миллиард долларлик бозор мавжуд.

Мисол учун, “Ангрен” эркин иқтисодий зонасидаги тадбиркор дунёга машҳур “Henkel” компанияси билан ҳамкорликни йўлга қўйган. Ҳозир ушбу корхона “Henkel” томонидан сотиб олинган бўлиб, бу ердан Ҳамдўстлик давлатларига маҳсулот етказиб бериш режалаштирилмоқда.

Бундай лойиҳаларни кўпайтириш мақсадида пойтахтдаги саноат зоналаридан биридаги майдонлар маиший кимё лойиҳалари учун ажратилади. Ишга туширилган корхоналарни бренди билан бирга тайёр даромадли бизнес сифатида хусусий секторга сотиш шарти билан ушбу йўналишга 50 миллион доллар йўналтирилади.

Бошқа вилоятлардаги шундай лойиҳалар учун Саноат кооперацияси жамғармасидан 15 миллион доллар ажратилади. Умуман, мутасаддиларга маиший кимёда камида 100 та янги бренд маҳсулот ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш бўйича дастур ишлаб чиқиш топширилди.

Йиғилишда минерал ўғитлар бозоридаги имкониятлар ҳам таҳлил қилинди.

Дунёда минерал ўғитларга талаб йилига 5 фоиздан ўсмоқда ва 2030 йилда 260 миллиард доллардан ошиши кутилмоқда. Айниқса, янги агротехнологиялар ҳисобига сувда эрувчан ўғитларга эҳтиёж кескин ортиб бормоқда.

Келгуси уч йилда соҳа масъуллари ва ҳокимлар олдида 2 миллиард 800 миллион долларлик 42 та лойиҳани ишга тушириш вазифаси турибди. Бу орқали 2030 йилга бориб, азотли ўғитлар ишлаб чиқариш ҳажмини 2,8 миллион тоннадан 4 миллион тоннага, фосфорли ўғитларни 400 минг тоннадан 900 минг тоннага, сувда эрувчан ўғитларни 100 минг тоннадан 400 минг тоннага етказиш муҳимлиги таъкидланди.

Сувда эрувчан ўғитлар, полимерлар, маиший ва ноорганик кимё бўйича режалаштирилган йирик лойиҳалар ҳисобидан нанокимё, “яшил” кимё, супермолекуляр кимё, сунъий интеллект асосида кимёвий моделлаштириш каби замонавий йўналишларда кадрларга талаб ортиши таъкидланди.

Шу муносабат билан кимё саноатида таълим, тадқиқот, лаборатория ва стартапларни қамраб олган яхлит тизим яратилиши белгиланди.

Бунинг учун Мирзо Улуғбек туманидаги 60 гектар майдонда кимё саноати учун инновацион илмий-ишлаб чиқариш ва таълим кластери ташкил этилади. Ушбу кластерда Жанубий Корея билан ҳамкорликда Кимё технологиялари инновация маркази барпо қилинади. Марказда тажриба-синов ишлари билан боғлиқ харажатларнинг ярми қоплаб берилади.

Умуман, кимё саноатида 17 миллиард долларлик 350 дан зиёд лойиҳани ишга тушириш бўйича дастур ишлаб чиқиб, амалий ишларни бошлаш топширилди.

Давлатимиз раҳбари ушбу катта марраларга эришиш учун соҳани илмий асосланган ва замонавий ёндашувлар асосида бошқариш зарурлигини таъкидлади. Шу муносабат билан “Ўзкимёсаноат”ни трансформация қилиш бўйича мутасаддиларга тегишли топшириқлар берилди.

Йиғилиш давомида кимё саноати масъуллари ва ҳудудлар раҳбарларининг ҳисоботлари тингланди, тармоқда фаолият юритаётган корхоналар раҳбарлари билан мулоқот бўлиб ўтди.

Rice University тадқиқотчилари эски литий-ион аккумуляторларидан қимматбаҳо металларни ажратиб олишнинг сув асосидаги янги усулини ишлаб чиқди. Ушбу технология атиги бир неча дақиқа ичида амалга оширилиб, анъанавий қайта ишлаш тизимларига нисбатан тезроқ ва энергия жиҳатидан тежамкор ҳисобланади. Янги жараён батареяларда қўлланиладиган литий, кобальт, никель ва марганец каби муҳим материалларни ажратиб олишга қаратилган.

Минерал хомашё таъминоти занжирлари мураккаблашиб, давлатлар янги қазиб олинадиган ресурсларга қарамликни камайтиришга интилаётган бир пайтда, аккумуляторларни қайта ишлаш масаласи тобора долзарб аҳамият касб этмоқда. Бироқ ҳозирги кунда қўлланилаётган кўплаб металл ажратиб олиш усуллари кучли кислоталар, заҳарли эритувчилардан фойдаланади ёки узоқ вақтли қайта ишлаш жараёнларини талаб қилади. Rice University олимларининг таъкидлашича, улар яратган сув асосидаги янги “аминхлорид” эритмалари мазкур камчиликларнинг аксариятини бартараф этган ҳолда металларни тез ажратиб олиш имконини беради.

“Анъанавий қайта ишлаш усуллари кўпинча кучли кислоталар ёки секин, энергия талаб қилувчи жараёнларга таянади. Жамоа гидрометаллургик қайта ишлаш усулига эътибор қаратди. Унда батарея таркибидаги металлар суюқликда эритилиб, кейинчалик қайта фойдаланиш учун ажратиб олинади. Бу ёндашув энг масштаблаштириш мумкин бўлган усуллардан бири сифатида баҳоланади, аммо анъанавий эритувчилар экологик ва молиявий муаммоларни келтириб чиқариши мумкин”, — дейилади тадқиқотда.

Жараённи такомиллаштириш мақсадида тадқиқотчилар бир нечта аминхлорид тузларини муқобил ювиш (выщелачивание) реагенти сифатида синовдан ўтказди. Улардан бири — гидроксиламмоний хлорид (HACl) — энг юқори натижани кўрсатди. Тажрибалар давомида HACl эритмаси хона ҳароратида атиги бир дақиқа ичида батарея таркибидаги асосий металларнинг тахминан 65 фоизини ажратиб олди. Қайта ишлаш вақти бироз узайтирилганда эса бир қатор металлар бўйича қайта тиклаш даражаси 75 фоиздан ошди. Бу кўрсаткич муҳим аҳамиятга эга, чунки кўплаб мавжуд қайта ишлаш тизимлари юқори ҳарорат ёки узоқ реакция даврини талаб қилади, бу эса энергия сарфи ва эксплуатация харажатларини оширади.

Азиз ҳамкасблар, “Ўзкимёсаноат” акциядорлик жамияти ҳамда барча тармоқ корхоналарида фаолият юритаётган қадрли кимёгарлар!

Сизларни касб байрами – Кимёгарлар куни билан чин дилдан табриклаймиз!

Кимё саноати миллий иқтисодиётимизнинг энг серқирра, долзарб ва юртимиз равнақига катта ҳисса қўшувчи соҳаларидан бири. Бундай шарафли соҳада хизмат қилаётган ҳақиқий фидоий, ўз касбининг устаси бўлган кучли мутахассисларнинг меҳнати ҳар қандай олқишу, эътирофларга сазовор.

Эзгу мақсадларимизни амалга оширишда аввало ҳар бирингизга мустаҳкам соғлик, кўтаринки кайфият, хонадонингизга хотиржамлик, файзу барака, касбий фаолиятингизга ғайрату шижоат ва муваффақиятлар тилаймиз!

Сизнинг меҳнатингиз энг қимматбаҳо кимёвий элемент. Танлаган йўлингиз ва касбингиз билан фахрланиш ҳисси сизларни асло тарк этмасин!

“Ўзкимёсаноат“ АЖ жамоаси барча юртдошларимизни муборак Қурбон ҳайити билан самимий табриклайди. Ҳар бир хонадонга файз, барака ва тотувлик тилаймиз. Юртимиз тинч, халқимиз фаровон бўлсин!